| |
การย้ายถิ่น |
|
การย้ายถิ่น (migration) การเคลื่อนย้ายของบุคคล หรือกลุ่มจากที่อยู่อาศัยหนึ่ง ไปยังอีกที่หนึ่ง โดยมีเจตนาที่จะอาศัยในถิ่นที่อยู่ใหม่ ในช่วงระยะเวลาหนึ่งที่ยาวนานพอควร หรืออีกนัยหนึ่งคือ การเคลื่อนย้ายของประชากรข้ามเขตพื้นที่หนึ่ง ไปอยู่อีกพื้นที่หนึ่งเป็นเวลานาน จนทำให้ประชากรของพื้นที่ที่จากมาและพื้นที่ที่เข้าไปอยู่ใหม่เปลี่ยนไป
ผู้ที่ย้ายถิ่น เรียกว่า ผู้ย้ายถิ่น (Migrant) การที่จะเรียกใครว่าเป็นผู้ย้ายถิ่นนั้นมีเกณฑ์สำคัญสองประการคือ ระยะทาง และ ระยะเวลา ของการย้ายที่อยู่อาศัย |
| |
ระยะทาง |
ระยะทางที่จะทำให้เรียกว่าเป็นผู้ย้ายถิ่นได้ ต้องมีการเปลี่ยนถิ่นที่อยู่อาศัย ไม่ใช่แต่เพียงการย้ายบ้าน คำว่าถิ่นในที่นี้หมายถึงเขตพื้นที่ทางภูมิศาสตร์ ที่รวมความหมายเป็นชุมชนและสังคมเอาไว้ด้วย ผู้ย้ายถิ่นจะต้องเปลี่ยนชุมชนที่อยู่อาศัย ซึ่งหมายถึงว่า เขาต้องเปลี่ยนวิถีชีวิตและเปลี่ยนสังคมที่เคยอยู่เดิม บุคคลจะต้องเปลี่ยนที่อยู่อาศัยข้ามเขตแดนทางภูมิศาสตร์ หรือเขตแดนการบริหาร เขตแดนนั้นอาจจะเป็นประเทศ จังหวัด เมือง อำเภอ ตำบล หรือหมู่บ้าน ดังนั้นเมื่อวิเคราะห์การย้ายถิ่น จึงต้องมีคำนิยามเกี่ยวข้องกับเขตแดนบางอย่างเสมอ |
| |
ถิ่นหรือพื้นที่ที่ผู้ย้ายถิ่นจากมา เรียกว่า ถิ่นต้นทาง และถิ่น หรือพื้นที่ที่ผู้ย้ายถิ่นเข้าไปอยู่ใหม่เรียก ถิ่นปลายทาง |
| |
ระยะเวลา |
การย้ายถิ่นต้องใช้ระยะเวลาเข้ามาเกี่ยวข้อง นอกเหนือจากการใช้เขตภูมิศาสตร์ มีกรอบของเวลาที่กำหนดแน่นอน เช่น 3 เดือน 6 เดือน หรือ 1 ปี การย้ายถิ่นจะต้องมีการไปอยู่ที่ที่อยู่ใหม่อย่างถาวร การไปท่องเที่ยว เยี่ยมญาติ หรือไปติดต่อธุรกิจ ไม่ถือว่าเป็นการย้ายถิ่น |
| |
แหล่งข้อมูลเกี่ยวกับการย้ายถิ่นของประเทศไทย |
|
1. การแจ้งย้ายที่อยู่ |
สำนักงานทะเบียนราษฎร์ ได้รวบรวมจำนวนข้อมูลประชากรที่ย้ายเข้า และย้ายออกของประชากรในแต่ละปี ซึ่งได้จากการรายงานการย้ายเข้าและย้ายออก และได้ประมวลผลจำนวนการย้ายเข้า ย้ายออกของประชากร โดยแยกเป็นรายจังหวัด และแยกเพศ |
| |
|
| |
2. สำมะโนประชากรและเคหะ |
การทำสำมะโนประชากรและเคหะ โดยสำนักสถิติแห่งชาตินั้น ได้เก็บรวบรวมข้อมูลการย้ายถิ่น มาตั้งแต่การทำสำมะโนประชากรและเคหะในรอบแรก (พ.ศ. 2503) โดยลักษณะข้อมูลการย้ายถิ่นในแต่ละรอบนั้นแตกต่างกันดังนี้ |
| |
สำมะโนประชากร
และเคหะ พ.ศ. |
ลักษณะของข้อมูลการย้ายถิ่นที่เก็บรวบรวม |
2503 |
จำนวนประชากรอายุ 5 ปีขึ้นไปที่ย้ายภูมิลำเนามายังภาคต่างๆ |
2513 |
จำนวนประชากรอายุ 5 ปีขึ้นไปที่ย้ายภูมิลำเนา จำแนกตามภาคที่อยู่ก่อนย้ายมา และเพศ |
2523 |
จำนวนประชากรอายุ 5 ปีขึ้นไปที่ย้ายภูมิลำเนา แยกเป็นรายภาค จำแนกตามสถานที่เกิด หมวดอายุและเพศ สถานที่อยู่ก่อนย้ายมา เหตุผลของการย้ายถิ่น ถามเฉพาะผู้ที่ได้ย้ายมาอยู่ในสถานถิ่นที่อยู่ปกติ ในปัจจุบันภายใน 5 ปี ก่อนวันสำมะโน |
2533 |
จำนวนประชากรที่ย้ายภูมิลำเนา จำแนกตามสถานที่เกิด หมวดอายุ เพศ สถานที่อยู่ก่อนย้าย และเหตุผลของการย้ายถิ่น ถามเฉพาะผู้ที่ได้ย้ายมาอยู่ในสถานถิ่นที่อยู่ปกติ ในปัจจุบัน ภายใน 5 ปี ก่อนวันสำมะโน |
2543 |
ประชากรที่ย้ายถิ่นภายใน 5 ปี จำแนกตามภาคที่อยู่ในปัจจุบัน และระยะเวลาที่อยู่อาศัย สถานที่เกิด สถานที่อยู่ก่อนย้าย และเหตุผลของการย้ายถิ่น หมวดอายุ เพศ |
|
| |
3. การสำรวจการย้ายถิ่นของประชากร |
สำนักงานสถิติแห่งชาติ ได้เริ่มดำเนินการสำรวจการย้ายถิ่นของประชากร มาตั้งแต่ ปี พ.ศ. 2517 ต่อเนื่องมา โดยในรอบการสำรวจแรกๆ นั้น ได้ทำการสำรวจข้อมูลเฉพาะบางเขตพื้นที่จังหวัด จนถึงในรอบปี พ.ศ. 2535 เป็นต้นมา ได้ทำการสำรวจการย้ายถิ่นของประชากรทั่วทั้งประเทศ ลักษณะข้อมูลการย้ายถิ่นจากการสำรวจที่ผ่านมามีดังนี้ |
| |
ปีที่สำรวจ |
เขตพื้นที่ที่สำรวจ |
ลักษณะข้อมูลที่สำรวจ |
2517-2525 |
กรุงเทพฯ |
ประชากรที่ย้ายเข้าสู่กรุงเทพมหานคร จำแนกตามอายุ เพศ การศึกษา อาชีพ ภูมิลำเนาครั้งสุดท้าย ช่วงเวลาที่มาตั้งถิ่นฐานในกรุงเทพมหานคร และเหตุผลของการเคลื่อนย้าย |
2526 |
กรุงเทพฯ
นนทบุรี
ปทุมธานี
สมุทรปราการ |
ประชากรที่ย้ายเข้าสู่กรุงเทพมหานคร นนทบุรี ปทุมธานี และสมุทรปราการ จำแนกตามอายุ เพศ การศึกษาอาชีพ สถานที่อยู่ครั้งสุดท้าย ระยะเวลาที่คาดหมายจะอาศัยอยู่ในที่อยู่ปัจจุบัน เหตุผลของการย้ายถิ่น |
2527 |
กรุงเทพฯ
นนทบุรี
ปทุมธานี
สมุทรปราการ
นครปฐม
สมุทรสาคร |
ประชากรที่ย้ายเข้าสู่กรุงเทพมหานคร นนทบุรี ปทุมธานี สมุทรปราการ นครปฐม และสมุทรสาคร จำแนกตามอายุ เพศ การศึกษา อาชีพ สถานที่อยู่ครั้งสุดท้าย ระยะเวลาที่คาดหมายจะอาศัยอยู่ในที่อยู่ปัจจุบัน และเหตุผลของการย้ายถิ่น |
2528 |
กรุงเทพฯ
ปริมณฑลของกรุงเทพฯ
ขอนแก่น
|
ประชากรที่ย้ายเข้าสู่กรุงเทพฯ ปริมณฑลของกรุงเทพฯ และขอนแก่น จำแนกตามอายุ เพศ การศึกษา อาชีพ สถานที่อยู่ครั้งสุดท้าย ระยะเวลาที่คาดหมายจะอาศัยอยู่ในที่อยู่ปัจจุบัน และเหตุผลของการย้ายถิ่น |
2529 |
เชียงใหม่ |
ประชากรที่ย้ายเข้าสู่จังหวัดเชียงใหม่ จำแนกตามอายุ เพศ การศึกษา อาชีพ สถานที่อยู่ครั้งสุดท้าย ระยะเวลาที่คาดหมายจะอาศัยอยู่ในที่อยู่ปัจจุบัน และเหตุผลของการย้ายถิ่น |
2530 |
|
ประชากรที่ย้ายเข้าสู่จังหวัดนครราชสีมา ชลบุรี และ สงขลา จำแนกตามอายุ เพศ การศึกษา อาชีพ สถานที่อยู่ครั้งสุดท้าย ระยะเวลาที่คาดหมายจะอาศัยอยู่ในที่อยู่ปัจจุบัน และเหตุผลของการย้ายถิ่น |
2531 |
|
ประชากรที่ย้ายเข้าสู่กรุงเทพฯ จำแนกตามอายุ เพศ การศึกษา อาชีพ สถานที่อยู่ครั้งสุดท้าย ระยะเวลาที่คาดหมายจะอาศัยอยู่ในที่อยู่ปัจจุบัน และเหตุผลของการย้ายถิ่น |
2532 |
สุราษฎร์ธานี
เชียงใหม
ขอนแก่น
|
ประชากรที่ย้ายเข้าสู่จังหวัดนครราชสีมา จำแนกตามอายุ เพศ การศึกษา อาชีพ สถานที่อยู่ครั้งสุดท้าย ระยะเวลาที่คาดหมายจะอาศัยอยู่ในที่อยู่ปัจจุบัน และเหตุผลของการย้ายถิ่น |
2533 |
|
ประชากรที่ย้ายเข้าสู่จังหวัดนครราชสีมา ชลบุรี และ สงขลา จำแนกตามอายุ เพศ การศึกษา อาชีพ สถานที่อยู่ครั้งสุดท้าย ระยะเวลาที่คาดหมายจะอาศัยอยู่ในที่อยู่ปัจจุบัน และเหตุผลของการย้ายถิ่น |
2535 |
ทั้งประเทศ |
ประชากร จำแนกตาม
1. ข้อมูลเกี่ยวกับการย้ายถิ่นได้แก่ จำนวนผู้ย้ายถิ่น อัตราการย้ายถิ่น ทิศทางและกระแสการย้ายถิ่น เหตุผลของการย้ายถิ่นและข้อมูลอื่นๆ ที่เกี่ยวกับการย้ายถิ่น เช่นสถานที่เกิด ระยะเวลาที่คาดหมายจะอยู่ในที่อยู่ปัจจุบัน การมีชื่อในทะเบียนบ้าน ตลอดทั้งความคิดเห็นของผู้ย้ายถิ่นต่อที่อยู่ปัจจุบัน เป็นต้น
2. ข้อมูลพื้นฐานทางด้านปรชากร เศรษฐกิจ สังคม ของผู้ย้ายถิ่น เช่น อายุ เพศ สถานภาพสมรส การศึกษาอาชีพ สถานภาพการทำงาน เป็นต้น
3. ข้อมูลรูปแบบและระดับของการย้ายถิ่น ของประชากรในช่วงระยะเวลา 2 ปีก่อนการสำรวจ |
2537, 2540 |
ทั้งประเทศ |
ประชากร จำแนกตาม
1. ข้อมูลพื้นฐานทางด้านประชากร เศรษฐกิจ สังคม ของผู้ย้ายถิ่นและผู้ไม่ย้ายถิ่น เช่น อายุ เพศ สถานภาพสมรส การศึกษา อาชีพ สถานภาพการทำงาน เป็นต้น
2. ข้อมูลเกี่ยวกับการย้ายถิ่น เช่น จำนวนผู้ย้ายถิ่น ทิศทางและกระแสการย้ายถิ่น รูปแบบการย้ายถิ่น เหตุผลของการย้ายถิ่น เป็นต้น
3. ข้อมูลอื่นๆ ที่เกี่ยวกับการย้ายถิ่น เช่น สถานที่เกิดของผู้ย้ายถิ่น ความคิดเห็น และการคาดหมายที่จะอาศัยอยู่ในที่อยู่ปัจจุบัน การส่งเงินหรือสิ่งของกลับ เป็นต้น |
|
ทั้งประเทศ
ปี 2545 และ 2547 สำรวจไตรมาสที่ 2 และ
ไตรมาสที่ 4
ปี 2548 และ 2549
สำรวจ ไตรมาสที่ 4
|
ประชากร จำแนกตาม
1. ข้อมูลพื้นฐานทางด้านประชากร เศรษฐกิจ สังคม ของผู้ย้ายถิ่นและผู้ไม่ย้ายถิ่น เช่น อายุ เพศ สถานภาพสมรส การศึกษา อาชีพ สถานภาพการทำงาน เป็นต้น
2. ข้อมูลเกี่ยวกับการย้ายถิ่น เช่น จำนวนผู้ย้ายถิ่น ทิศทางและกระแสการย้ายถิ่น รูปแบบการย้ายถิ่น เหตุผลของการย้ายถิ่น เป็นต้น |
|
| |
ขั้นตอนการดำเนินงานข้อมูลการแจ้งย้ายที่อยู่ |
| |
|
|
|
|
|
| |
ขั้นตอนการแจ้งย้ายที่อยู่ |
สถานที่แจ้งการย้ายที่อยู่ |
1. ถ้ามีผู้ย้ายออกจากบ้าน หรือย้ายเข้ามาในบ้าน ซึ่งตั้งอยู่นอกเขตเทศบาล ให้ไปแจ้งการย้ายต่อนายทะเบียนอำเภอ ณ ที่ว่าการอำเภอ หรือแจ้งต่อกำนันผู้ใหญ่บ้าน ซึ่งทำหน้าที่เป็นนายทะเบียนผู้รับแจ้งของหมู่บ้านนั้นๆ (ยกเว้นในเขตกรุงเทพมหานคร) |
| |
2. ถ้าย้ายออกจากบ้าน หรือย้ายเข้ามาในบ้าน ซึ่งอยู่ในเขตเทศบาล ให้ไปแจ้งการย้ายต่อนายทะเบียนท้องถิ่น ณ สำนักงานเทศบาล |
| |
3. ถ้าย้ายออกจากบ้าน หรือย้ายเข้ามาในบ้าน ซึ่งอยู่ในเขตกรุงเทพมหานคร ให้ไปแจ้งการย้ายต่อนายทะเบียน ณ สำนักงานเขต |
| |
การแจ้งย้ายเข้า |
เมื่อมีผู้ที่ย้ายที่อยู่เข้ามาอยู่ในบ้าน ให้เจ้าบ้านแจ้งการย้ายเข้าภายใน 15 วัน นับตั้งแต่วันที่ย้ายเข้ามาอยู่ในบ้าน หากผู้ใดไม่ปฏิบัติตาม ต้องระวางโทษปรับไม่เกิน 1,000 บาท |
| |
เอกสารที่ใช้ในการติดต่อ |
1. สำเนาทะเบียนบ้านฉบับเจ้าบ้าน |
2. บัตรประจำตัวประชาชนของเจ้าบ้าน |
3. หนังสือมอบอำนาจจากเจ้าบ้าน กรณีเจ้าบ้านมอบหมายให้ผู้อื่น เช่น ผู้ที่จะย้ายเข้าไปแจ้งย้ายแทน |
4. บัตรประจำตัวประชาชนของผู้ที่รับมอบหมายจากเจ้าบ้าน (กรณีมอบอำนาจ) |
5. ใบแจ้งการย้ายที่อยู่ (ท.ร. 6 ) ตอนที่ 1 และ ตอนที่ 2 |
| |
ขั้นตอนในการติดต่อ |
1. ยื่นเอกสารหลักฐานต่อนายทะเบียนท้องที่ที่จะย้ายเข้า |
2. นายทะเบียนตรวจสอบหลักฐาน และรายการใบแจ้งการย้ายที่อยู่ แล้วเพิ่มชื่อในทะเบียนบ้าน และสำเนาทะเบียนบ้านฉบับเจ้าบ้าน โดยตรวจรายการให้ถูกต้องตรงกัน เมื่อดำเนินการเรียบร้อยแล้ว จึงมอบสำเนาทะเบียนบ้าน และหลักฐานคืนให้ผู้แจ้ง |
| |
การแจ้งย้ายออก |
เมื่อผู้อยู่ในบ้านย้ายที่อยู่ออกจากบ้าน ให้เจ้าบ้านหรือผู้ย้ายที่อยู่แจ้งการย้ายออกภายใน 15 วันนับแต่วันที่ย้ายออก หากผู้ใดไม่ปฏิบัติตาม ต้องระวางโทษปรับไม่เกิน 1,000 บาท |
| |
เอกสารที่ใช้ในการติดต่อ |
1. สำเนาทะเบียนบ้านฉบับเจ้าบ้าน |
2. บัตรประจำตัวประชาชนของเจ้าบ้าน |
3. หนังสือมอบอำนาจจากเจ้าบ้าน (ถ้ามี) |
4. บัตรประจำตัวประชาชนของผู้ที่รับมอบหมายจากเจ้าบ้าน (กรณีมอบอำนาจ) |
5. บัตรประจำตัวประชาชนของผู้ย้ายที่อยู่ กรณีแจ้งย้ายที่อยู่ของตนเอง ทั้งนี้ผู้ย้ายที่อยู่ สามารถร้องขอทำหน้าที่เจ้าบ้านเพื่อแจ้งย้ายที่อยู่ของตนเองได้ |
| |
ขั้นตอนในการติดต่อ |
1. ยื่นเรื่องต่อนายทะเบียนท้องที่ที่มีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้าน (ถึงแม้ว่าเจ้าบ้านไม่สามารถไปแจ้งย้ายออกให้ได้ ผู้ที่ย้ายที่อยู่ขอทำหน้าที่เจ้าบ้านเพื่อย้ายชื่อตนเองออกได้ |
2. นายทะเบียนตรวจสอบหลักฐาน และรายการที่บุคคลจะย้ายออก ลงรายการในใบแจ้งการย้ายที่อยู่ และจำหน่ายรายการที่บุคคลย้ายออกในทะเบียนบ้าน และสำเนาทะเบียนบ้านฉบับเจ้าบ้าน โดยจะประทับคำว่า ย้าย สีน้ำเงินไว้หน้ารายการ และระบุว่าย้ายไปที่ใด |
3. นายทะเบียนมอบหลักฐานการแจ้งคืนให้ผู้แจ้ง พร้อมทั้งใบแจ้งการย้ายที่อยู่ตอนที่ 1 และตอนที่ 2 เพื่อนำไปแจ้งการย้ายเข้าต่อไป |
| |
การแจ้งย้ายปลายทาง |
การแจ้งย้ายปลายทาง หมายความว่า ผู้ที่ย้ายที่อยู่สามารถไปแจ้งการย้ายออก และย้ายเข้าต่อนายทะเบียนผู้รับแจ้งแห่งท้องที่ที่ไปอยู่ใหม่ภายใน 15 วัน นับแต่วันย้ายออกก็ได้ โดยไม่ต้องเดินทางกลับไปแจ้งย้ายออกจากทะเบียนบ้านเดิม ทั้งนี้ผู้ย้ายที่อยู่ควรเป็นผู้แจ้งย้ายด้วยตนเอง |
| |
เอกสารที่ใช้ในการติดต่อ |
1. สำเนาทะเบียนบ้านฉบับเจ้าบ้านของบ้านที่จะย้ายเข้า |
2. บัตรประจำตัวประชาชนของเจ้าบ้านที่จะย้ายเข้าอยู่ใหม่ |
3. บัตรประจำตัวประชาชนของผู้แจ้งย้าย หรือบัตรประจำตัวตามกฎหมายอื่น พร้อมสำเนาบัตรที่ลงชื่อเจ้าของบัตรกำกับไว้ |
4. หนังสือยินยอมให้แจ้งย้ายของเจ้าบ้านที่จะเข้าอยู่ใหม่ (กรณีเจ้าบ้านไม่สามารถไม่สามารถไปดำเนินการแจ้งย้ายได้) |
5. หนังสือมอบหมายจากผู้ย้ายที่อยู่ บัตรประจำตัวประชาชนพร้อมด้วยสำเนาบัตรที่ลงชื่อเจ้าของบัตรกำกับไว้ ทั้งผู้มอบและผู้รับมอบ (กรณีผู้แจ้งย้ายที่อยู่มอบผู้อื่นมาดำเนินการแทน ผู้รับมอบหมาย 1 คน ควรดำเนินการแทนผู้ประสงค์จะแจ้งย้ายที่อยู่ปลายทางไม่เกิน 3 คน และทั้งสองฝ่ายควรเป็นผู้ที่มีความเกี่ยวข้องสัมพันธ์กัน ไม่ว่าจะเป็นญาติ คนรู้จัก ผู้มีส่วนได้เสีย หรือผู้ที่มีนิติสัมพันธ์) |
| |
ขั้นตอนในการติดต่อ |
1. ยื่นหลักฐานต่อนายทะเบียนท้องที่ที่จะย้ายเข้า |
2. นายทะเบียนตรวจสอบหลักฐาน และลงรายการในใบแจ้งย้ายที่อยู่ โดยให้ผู้แจ้งลงลายมือชื่อในช่องผู้แจ้งย้ายออก และผู้แจ้งย้ายเข้า สำหรับช่องเจ้าบ้านผู้ยินยอมให้ย้ายเข้าให้เขียนชื่อ สกุล ตัวบรรจง |
| |
ข้อจำกัดของข้อมูลการย้ายถิ่นจากการแจ้งย้ายที่อยู่ |
ปัญหาจากการแจ้งย้ายที่อยู่ คือ มีประชากรจำนวนหนึ่ง ที่ได้ย้ายไปยังจังหวัดอื่น โดยที่ไม่ได้ย้ายชื่อเข้าไปยังจังหวัดปลายทาง ทำให้ข้อมูลที่ได้ อาจจะไม่ตรงจากความเป็นจริง ยกตัวอย่างเช่น มีประชากรที่ย้ายมาจากต่างจังหวัด เข้ามาทำงานในกรุงเทพมหานครจำนวนมาก ที่ไม่ได้ย้ายชื่อเข้ามาอยู่ในทะเบียนบ้านที่ตนพักอาศัยอยู่ ข้อมูลดังกล่าวนี้ไม่ได้ถูกรายงานโดยการแจ้งย้ายที่อยู่ |
ตุลาคม 2550 |
เอกสารอ้างอิง
นพวรรณ จงวัฒนา. อภิธานศัพท์ประชากรศาสตร์. เอกสารสถาบัน หมายเลข 148/31. สถาบันประชากรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, กุมภาพันธ์ 2531.
บุญโชค เจียมวิริยะ.2546. กฎหมายสามัญประจำบ้านคู่มือติดต่อราชการ. สำนักพิมพ์อมรินทร์. กรุงเทพฯ.
ปราโมทย์ ประสาทกุล. 2543. ประชากรศาสตร์ สารัตถศึกษาเรื่องประชากรมนุษย์. สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล.
เพ็ญพร ธีระสวัสดิ์. 2527. ประชากรศาสตร์ สาระสำคัญโดยสังเขป. สถาบันประชากรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เอกสารฉบับพิเศษหมายเลข 7. |
สถิติการเข้าเว็บ  |
